Σαν σήμερα, 31 Μαρτίου 1889: Γίνεται η επίσημη τελετή εγκαινίων του Πύργου του Άιφελ

Σαν σήμερα, πριν από 137 χρόνια, στις 31 Μαρτίου 1889, η παγκόσμια αρχιτεκτονική και η ιστορία των πόλεων άλλαξαν για πάντα. Στην καρδιά του Παρισιού, ο Γκυστάβ Άιφελ ανέβαινε τα 1.710 σκαλιά της σιδερένιας κατασκευής του για να υψώσει την τρικολόρ σημαία της Γαλλίας στην κορυφή του ψηλότερου, τότε, κτιρίου στον κόσμο. Ήταν η επίσημη τελετή εγκαινίων του Πύργου του Άιφελ, ενός έργου που ξεκίνησε ως προσωρινό έκθεμα και κατέληξε να γίνει το απόλυτο παγκόσμιο σύμβολο της Γαλλίας.

Το όραμα της Διεθνούς Έκθεσης

Η αφορμή για την κατασκευή του Πύργου ήταν η Exposition Universelle (Διεθνής Έκθεση) του 1889, η οποία διοργανώθηκε στο Παρίσι για τον εορτασμό της εκατονταετηρίδας της Γαλλικής Επανάστασης. Η γαλλική κυβέρνηση αναζητούσε ένα κεντρικό οικοδόμημα που θα επιδείκνυε τη βιομηχανική ισχύ και την τεχνολογική πρόοδο του έθνους. Νικητής του διαγωνισμού αναδείχθηκε ο μηχανικός Γκυστάβ Άιφελ, αν και η αρχική ιδέα ανήκε σε δύο από τους αρχιμηχανικούς της εταιρείας του, τον Maurice Koechlin και τον Émile Nouguier. Ο Άιφελ, με το επιχειρηματικό του δαιμόνιο, αγόρασε τα δικαιώματα της πατέντας και έθεσε σε εφαρμογή ένα σχέδιο που πολλοί θεωρούσαν αδύνατο να υλοποιηθεί.

Μια κατασκευαστική άθλος σε χρόνο ρεκόρ

Η κατασκευή ξεκίνησε στις 26 Ιανουαρίου 1887 και ολοκληρώθηκε σε μόλις δύο χρόνια, δύο μήνες και πέντε ημέρες. Για τα δεδομένα της εποχής, η ταχύτητα αυτή ήταν πρωτοφανής. Χρησιμοποιήθηκαν 18.038 σιδερένια τμήματα, ενωμένα με 2,5 εκατομμύρια πριτσίνια.

Ο Άιφελ εφάρμοσε μεθόδους προκατασκευής που θύμιζαν «Meccano» μεγάλης κλίμακας. Κάθε κομμάτι σχεδιάστηκε με ακρίβεια δέκατου του χιλιοστού και κατασκευάστηκε στο εργοστάσιο της εταιρείας στο Levallois-Perret, προτού μεταφερθεί στο Champ de Mars. Παρά το τεράστιο ύψος και την πολυπλοκότητα, μόνο ένας εργάτης έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια της κατασκευής (εκτός ωραρίου εργασίας, ενώ έδειχνε την κατασκευή στην αρραβωνιαστικιά του), γεγονός που μαρτυρά τα αυστηρά μέτρα ασφαλείας που επέβαλε ο Άιφελ.

Η «αισθητική τραγωδία» και οι οργισμένες αντιδράσεις

Σήμερα μας φαίνεται αδιανόητο, αλλά το 1889 ο Πύργος του Άιφελ ήταν το πιο μισητό κτίριο στο Παρίσι. Μια ομάδα επιφανών καλλιτεχνών και λογοτεχνών, ανάμεσά τους ο Γκυ ντε Μωπασάν, ο Αλέξανδρος Δουμάς ο νεότερος και ο Σαρλ Γκουνώ, υπέγραψαν την περίφημη «Διαμαρτυρία των Καλλιτεχνών». Χαρακτήριζαν τον πύργο ως ένα «άχρηστο και τερατώδες» οικοδόμημα, μια «γιγαντιαία μαύρη καμινάδα» που θα σκίαζε τη γοητεία του Παρισιού. Ο Μωπασάν, μάλιστα, λέγεται ότι έτρωγε καθημερινά στο εστιατόριο του Πύργου, γιατί ήταν το μόνο σημείο στην πόλη από το οποίο δεν μπορούσε να δει τον Πύργο!

Η μέρα των εγκαινίων: 31 Μαρτίου 1889

Την ημέρα των εγκαινίων, ο Πύργος δεν ήταν ακόμη πλήρως έτοιμος για το κοινό, καθώς οι ανελκυστήρες δεν λειτουργούσαν. Αυτό δεν εμπόδισε τον Γκυστάβ Άιφελ, συνοδευόμενο από μια ομάδα αξιωματούχων και δημοσιογράφων, να ανέβει με τα πόδια μέχρι την κορυφή. Στις 13:30, υπό τους ήχους 21 κανονιοβολισμών, ο Άιφελ ύψωσε μια τεράστια γαλλική σημαία. Με το ύψος του να φτάνει τα 300 μέτρα (σήμερα 330 με τις κεραίες), ο Πύργος πήρε τον τίτλο του ψηλότερου κτιρίου στον κόσμο από το Μνημείο της Ουάσινγκτον, έναν τίτλο που κράτησε μέχρι το 1930, όταν ολοκληρώθηκε το Κτίριο Κράισλερ στη Νέα Υόρκη.

Από την κατεδάφιση στην αθανασία

Η άδεια για τον Πύργο είχε διάρκεια μόλις 20 ετών, με την πρόβλεψη να κατεδαφιστεί το 1909. Ο Άιφελ, ωστόσο, έκανε τα πάντα για να τον καταστήσει απαραίτητο. Ενθάρρυνε τη χρήση του για επιστημονικά πειράματα στη μετεωρολογία και την αεροδυναμική, αλλά αυτό που τελικά έσωσε το οικοδόμημα ήταν η ασύρματη τηλεγραφία. Ο Πύργος αποδείχθηκε μια ιδανική κεραία για στρατιωτικές επικοινωνίες. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, οι σταθμοί του Πύργου υπέκλεψαν κρίσιμα γερμανικά σήματα, βοηθώντας στη νίκη στη Μάχη του Μάρνη. Έτσι, το «προσωρινό» έκθεμα έγινε μόνιμο κομμάτι του Παρισινού ορίζοντα.

Η κληρονομιά του σήμερα

Στις μέρες μας, ο Πύργος του Άιφελ δέχεται περίπου 7 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως. Έχει γίνει το σκηνικό για αμέτρητες ταινίες, φωτογραφίες και ιστορικές στιγμές. Κάθε επτά χρόνια, ο Πύργος βάφεται ξανά με 60 τόνους χρώματος για να προστατευτεί από τη σκουριά, μια διαδικασία που διαρκεί περίπου 18 μήνες. Η 31η Μαρτίου 1889 δεν ήταν απλώς η μέρα που άνοιξε ένα κτίριο, ήταν η μέρα που η ανθρωπότητα απέδειξε ότι μπορεί να δαμάσει το σίδερο και να αγγίξει τον ουρανό. Ο Γκυστάβ Άιφελ μπορεί να πέθανε το 1923, αλλά το όνομά του παραμένει συνδεδεμένο με το πιο αναγνωρίσιμο σχήμα στον πλανήτη.