Σαν σήμερα, 31 Μαρτίου 1833: Η Αθήνα αναπνέει ελεύθερη – Η ιστορική παράδοση της Ακρόπολης και το τέλος της Οθωμανικής κυριαρχίας

Υπάρχουν ημερομηνίες που χαράσσονται ανεξίτηλα στο σώμα της ιστορίας ενός έθνους, όχι απαραίτητα για τις αιματηρές μάχες που τις συνοδεύουν, αλλά για τον βαθύ συμβολισμό της ολοκλήρωσης ενός αγώνα. Για την πόλη των Αθηνών, η 31η Μαρτίου 1833 είναι η ημέρα της οριστικής λύτρωσης. Είναι η στιγμή που ο «Ιερός Βράχος» της Ακρόπολης, το παγκόσμιο σύμβολο του πολιτισμού, έπαψε να αποτελεί οθωμανικό φρούριο και επανήλθε, μετά από αιώνες, στα χέρια των Ελλήνων.

Το ιστορικό πλαίσιο: Μια Ελευθερία σε αναμονή

Παρόλο που η Ελληνική Επανάσταση είχε ξεκινήσει το 1821 και το Πρωτόκολλο του Λονδίνου (1830) είχε αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους, η Αθήνα παρέμενε υπό οθωμανική κατοχή. Οι διαπραγματεύσεις για τα σύνορα και τις αποζημιώσεις ήταν χρονοβόρες. Ενώ ο Ιωάννης Καποδίστριας είχε εργαστεί σκληρά για την ενσωμάτωση της Στερεάς Ελλάδας, οι Τούρκοι διατηρούσαν φρουρές σε καίρια σημεία, με την Ακρόπολη να αποτελεί το ισχυρότερο προπύργιό τους στην Αττική. Η άφιξη του νεαρού βασιλιά Όθωνα στο Ναύπλιο τον Ιανουάριο του 1833 επιτάχυνε τις διαδικασίες. Η Αντιβασιλεία πίεζε για την άμεση εκκένωση των εδαφών που είχαν παραχωρηθεί στο νέο Βασίλειο, και η Αθήνα, που προοριζόταν να γίνει η νέα πρωτεύουσα, δεν μπορούσε να παραμένει υπό τον έλεγχο του Σουλτάνου.

 

Η μέρα της παράδοσης: 31 Μαρτίου 1833

Το πρωί της 31ης Μαρτίου, η ατμόσφαιρα κάτω από τον Παρθενώνα ήταν ηλεκτρισμένη. Ο Οθωμανός φρούραρχος των Αθηνών, Οσμάν Εφέντης, έχοντας λάβει τις σχετικές διαταγές από την Υψηλή Πύλη, ετοιμαζόταν να αποχωρήσει. Στην πύλη των τειχών τον περίμεναν οι εκπρόσωποι της νέας ελληνικής διοίκησης: ο Βαυαρός ταγματάρχης Πάλιγκαν και ο Έλληνας υπολοχαγός (βαυαρικής καταγωγής) Χριστόφορος Νέζερ. Η διαδικασία ήταν τυπική αλλά γεμάτη συγκίνηση. Ο Οσμάν Εφέντης παρέδωσε τα κλειδιά του φρουρίου στους δύο αξιωματικούς.

Ήταν η πρώτη φορά μετά από 377 χρόνια (από το 1456, όταν ο Μωάμεθ ο Πορθητής κατέλαβε την πόλη) που η Αθήνα δεν είχε πια Τούρκο διοικητή. Ο Χριστόφορος Νέζερ, στα απομνημονεύματά του, περιγράφει με γλαφυρότητα τη στιγμή. Οι Οθωμανοί στρατιώτες, με ταπεινωμένο το ηθικό αλλά διατηρώντας την αξιοπρέπειά τους, άρχισαν να κατηφορίζουν από τον Βράχο. Την ίδια ώρα, ένας μικρός λόχος Βαυαρών στρατιωτών και Ελλήνων αγωνιστών ανέβαινε τα σκαλιά προς τα Προπύλαια.

Η ύψωση της σημαίας και ο συμβολισμός

Μόλις οι τελευταίοι Οθωμανοί πέρασαν τα τείχη, η ελληνική σημαία υψώθηκε στον ιστό της Ακρόπολης. Ο ήχος των σαλπίγγων αντήχησε σε όλο το λεκανοπέδιο, το οποίο τότε ήταν μια σχεδόν ερειπωμένη έκταση με λίγα σπίτια γύρω από την Πλάκα. Η αποχώρηση των Οθωμανών δεν ήταν απλώς μια στρατιωτική μετακίνηση. Ήταν η πράξη που μετέτρεψε την Αθήνα από μια επαρχιακή κωμόπολη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας σε πνευματική και πολιτική πρωτεύουσα του αναγεννημένου Ελληνισμού. Παρόλο που η επίσημη ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας έγινε αργότερα (1834), η 31η Μαρτίου θεωρείται η γενέθλια ημέρα της ελεύθερης πόλης.

 

Η Αθήνα του 183

3: Μια πόλη ερείπιο

Όταν ο Νέζερ και ο Πάλιγκαν εισήλθαν στην Ακρόπολη, αντίκρισαν μια εικόνα καταστροφής. Ο Παρθενώνας ήταν γεμάτος από μικρά οθωμανικά οικήματα (τον περιβόητο οικισμό που είχε αναπτυχθεί εντός του ιερού χώρου), ενώ τα σημάδια από τους βομβαρδισμούς του Μοροζίνι και τις πρόσφατες πολιορκίες της Επανάστασης ήταν παντού. Οι κάτοικοι της Αθήνας, που είχαν επιστρέψει σταδιακά από τα νησιά και τις γύρω περιοχές όπου είχαν καταφύγει, γιόρτασαν την αποχώρηση των Τούρκων με δάκρυα στα μάτια. Για εκείνους, το τέλος της οθωμανικής κυριαρχίας σήμαινε την αρχή της ανοικοδόμησης.

Η παρακαταθήκη της ημέρας

Η 31η Μαρτίου 1833 αποτελεί το οριστικό τέλος της Τουρκοκρατίας για την Αττική. Ο Χριστόφορος Νέζερ παρέμεινε ως ο πρώτος χριστιανός φρούραρχος της Ακρόπολης, και το όνομά του συνδέθηκε άρρηκτα με την προστασία των αρχαιοτήτων στα πρώτα δύσκολα χρόνια του ελληνικού κράτους. Σήμερα, 193 χρόνια μετά, η ημερομηνία αυτή μας υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν κερδίζεται μόνο στα πεδία των μαχών, αλλά ολοκληρώνεται με τη διπλωματία και την επίμονη διεκδίκηση των εθνικών δικαίων. Η Ακρόπολη, ελεύθερη πια από μιναρέδες και στρατώνες, ξεκίνησε από εκείνη την ημέρα τη μακρά πορεία της προς την αποκατάσταση, για να παραδοθεί ως παγκόσμια κληρονομιά σε όλη την ανθρωπότητα.