Η Τρίτη και 13 έχει αποκτήσει τη φήμη της γρουσούζικης ημέρας, με πολλούς να αποφεύγουν σημαντικά γεγονότα κατά τη διάρκεια της. Η προκατάληψη αυτή δεν είναι τυχαία, καθώς συνδυάζει παραδόσεις και ιστορικά στοιχεία που επηρεάζουν τη σκέψη των ανθρώπων. Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η αντίληψη αυτή διαφέρει από χώρα σε χώρα, με κάποιες να την αντιμετωπίζουν ως τυχε
Γιατί σήμερα Τρίτη και 13 θεωρείται γροuσούζικη μέρα
Η Τρίτη και 13 θεωρείται από πολλούς μία από τις πιο γρουσούζικες ημέρες του χρόνου, με αρκετούς να αποφεύγουν να προγραμματίσουν σημαντικές αποφάσεις, ταξίδια ή ακόμη και τον γάμο τους όταν η ημερομηνία συμπίπτει με τη συγκεκριμένη ημέρα της εβδομάδας.
Η συγκεκριμένη αντίληψη έχει τις ρίζες της σε παλιές παραδόσεις, ιστορικά γεγονότα, αστρολογικές ερμηνείες και λαϊκές δοξασίες που πέρασαν από γενιά σε γενιά. Ωστόσο, η Τρίτη και 13 δεν θεωρείται παντού ημέρα κακοτυχίας, καθώς σε πολλές χώρες η αντίστοιχη προκατάληψη αφορά την Παρασκευή και 13.
Ποιοι είναι, όμως, οι λόγοι που συνδέθηκαν με τη συγκεκριμένη ημερομηνία και πώς διαμορφώθηκε η φήμη της ως ημέρας που φέρνει γρουσουζιά;
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης και η Τρίτη και 13
Μία από τις γνωστότερες ερμηνείες στην ελληνική παράδοση συνδέει τη συγκεκριμένη προκατάληψη με την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, στις 29 Μαΐου 1453, όταν η Πόλη πέρασε στα χέρια των Οθωμανών.
Η ημέρα της εβδομάδας κατά την οποία συνέβη η Άλωση ήταν Τρίτη, γεγονός που συνέβαλε στη σύνδεσή της με την κακοτυχία στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων.
Παράλληλα, έχει επισημανθεί ότι το άθροισμα των ψηφίων του έτους της Άλωσης, δηλαδή 1+4+5+3, ισούται με 13. Ο συνδυασμός αυτός ενίσχυσε, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη ερμηνεία, τη σύνδεση της Τρίτης με τον αριθμό που θεωρείται άτυχος.
Ωστόσο, ο λαογράφος Νικόλαος Πολίτης υποστήριζε ότι η σύνδεση της δεισιδαιμονίας με την Άλωση αποτελεί μεταγενέστερη ερμηνεία και ότι οι ρίζες της θα πρέπει να αναζητηθούν και σε παλαιότερες αστρολογικές αντιλήψεις.
Η προκατάληψη, πάντως, φαίνεται να προϋπήρχε της Άλωσης, καθώς σχετικές μαρτυρίες ανάγονται ήδη στο 1164.
Γιατί οι Έλληνες και οι ισπανόφωνοι φοβούνται την Τρίτη
Η Τρίτη θεωρείται παραδοσιακά ημέρα κακοτυχίας τόσο στην Ελλάδα όσο και σε αρκετές ισπανόφωνες χώρες. Όταν, μάλιστα, η ημερομηνία είναι η 13η του μήνα, η δεισιδαιμονία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Στον ισπανόφωνο κόσμο υπάρχει μια χαρακτηριστική παροιμία: «En martes, ni te cases ni te embarques». Σε ελεύθερη μετάφραση, σημαίνει «Την Τρίτη ούτε να παντρεύεσαι ούτε να ξεκινάς ταξίδι».
Η φράση εκφράζει την αντίληψη ότι η συγκεκριμένη ημέρα δεν προσφέρεται για σημαντικές αποφάσεις ή νέα ξεκινήματα, καθώς ενδέχεται να οδηγήσουν σε δυσάρεστες εξελίξεις.
Παρόμοιες δοξασίες συναντώνται και στην ελληνική παράδοση. Αρκετοί αποφεύγουν να αρραβωνιαστούν, να ξεκινήσουν μια νέα επαγγελματική δραστηριότητα ή να αναχωρήσουν για ταξίδι την Τρίτη, ενώ σε παλαιότερες λαϊκές αντιλήψεις η ημέρα συνδεόταν ακόμη και με τελετές μαγείας.
Γιατί ο αριθμός 13 θεωρείται γρουσούζικος
Ο αριθμός 13 έχει αποκτήσει τη φήμη του άτυχου σε πολλές κουλτούρες, καθώς θεωρείται ότι διαταράσσει την αρμονία που συμβολίζει ο αριθμός 12.
Ο τελευταίος κατέχει ξεχωριστή θέση σε πολλές θρησκευτικές, μυθολογικές και πολιτισμικές παραδόσεις. Στην ελληνική μυθολογία υπάρχουν οι 12 θεοί του Ολύμπου και οι 12 άθλοι του Ηρακλή, ενώ στη χριστιανική παράδοση οι μαθητές του Ιησού ήταν 12.
Αντίστοιχα, 12 είναι οι μήνες του χρόνου και 12 οι φυλές του Ισραήλ, ενώ ο αριθμός έχει ιδιαίτερη σημασία και σε άλλες θρησκευτικές παραδόσεις, όπως στο Ισλάμ, με τους 12 ιμάμηδες του σιιτικού δόγματος.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η προσθήκη του αριθμού 1 στο 12 θεωρήθηκε από ορισμένες παραδόσεις ως διατάραξη μιας καθιερωμένης ισορροπίας, με αποτέλεσμα το 13 να συνδεθεί με το απρόβλεπτο και την κακοτυχία.
Η συγκεκριμένη αντίληψη ενισχύθηκε και από θρησκευτικούς συμβολισμούς. Στο 13ο κεφάλαιο της Αποκάλυψης γίνεται αναφορά στο θηρίο, ενώ στον συμβολισμό των Ταρώ η κάρτα του Θανάτου φέρει τον αριθμό 13. Οι αναφορές αυτές συνέβαλαν στη διαμόρφωση αρνητικών συνειρμών γύρω από τον συγκεκριμένο αριθμό, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελούν απόδειξη κάποιας πραγματικής σύνδεσης με την κακοτυχία.
Ο Άρης, ο θεός του πολέμου, και οι αστρολογικές ερμηνείες
Μια διαφορετική εξήγηση για τη σύνδεση της Τρίτης με την κακοτυχία προέρχεται από την αστρολογία.
Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, η Τρίτη συνδέεται με τον πλανήτη Άρη, ο οποίος στην αρχαία ελληνική μυθολογία ήταν ο θεός του πολέμου. Η σύνδεση αυτή θεωρήθηκε ότι προσδίδει στη συγκεκριμένη ημέρα έναν πιο επιθετικό και δυσοίωνο χαρακτήρα.
Σε ορισμένες αστρολογικές ερμηνείες, ο Άρης συνδέεται επίσης με τον Κρόνο σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, κάτι που θεωρούνταν ιδιαίτερα δυσμενές. Επειδή, σύμφωνα με αυτές τις πεποιθήσεις, δεν ήταν εύκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια η ώρα κατά την οποία εκδηλωνόταν η αρνητική επίδραση, η αίσθηση κινδύνου επεκτεινόταν σε ολόκληρη την ημέρα.
Ο Νικόλαος Πολίτης είχε επισημάνει ότι οι αστρολογικές αντιλήψεις ενδέχεται να αποτελούν μία από τις παλαιότερες πηγές της συγκεκριμένης δεισιδαιμονίας.
Η θεωρία που συνδέει τον αριθμό 13 με τη ρωμαϊκή εποχή
Μία από τις επικρατέστερες ερμηνείες για την κακή φήμη του αριθμού 13 συνδέεται με τα ημερολογιακά συστήματα της αρχαιότητας.
Σε δημοσίευμα του «Βήματος» το 2001, ο καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Μηνάς Αλεξιάδης είχε παρουσιάσει τρεις πιθανές εξηγήσεις για την προέλευση της συγκεκριμένης προκατάληψης.
Σύμφωνα με την εκδοχή που θεωρείται επικρατέστερη, οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν σεληνιακά ημερολόγια, τα οποία παρουσίαζαν απόκλιση περίπου 11 ημερών σε σχέση με το ηλιακό έτος. Για να καλύψουν τη διαφορά, ήταν αναγκασμένοι να προσθέτουν έναν επιπλέον μήνα κάθε δύο ή τρία χρόνια.
Ο συγκεκριμένος μήνας, ο 13ος του έτους, θεωρούνταν κάτι ασυνήθιστο και αφύσικο για τη λαϊκή αντίληψη. Επιπλέον, οι Ρωμαίοι τον πρόσθεταν τον Φεβρουάριο, έναν μήνα που συνδεόταν ήδη με τους νεκρούς και τις τελετές εξαγνισμού.
Με αυτόν τον τρόπο, η δυσμενής φήμη που είχε αποκτήσει το έτος με τους 13 μήνες φαίνεται ότι μεταφέρθηκε σταδιακά και στον ίδιο τον αριθμό 13.
Αργότερα, από την εποχή του Ιουλίου Καίσαρα και έπειτα, οι ημερολογιακές μεταρρυθμίσεις περιόρισαν την ανάγκη για την προσθήκη ενός τέτοιου μήνα. Ωστόσο, οι αρνητικοί συμβολισμοί που είχαν ήδη συνδεθεί με τον αριθμό εξακολούθησαν να επιβιώνουν.
Τα δίσεκτα έτη και οι παλιές δοξασίες για την κακοτυχία
Οι προκαταλήψεις γύρω από τον αριθμό 13 συνδέονται σε ορισμένες παραδόσεις και με τα δίσεκτα έτη.
Δίσεκτο ονομάζεται το έτος που έχει 366 ημέρες αντί για 365. Η επιπλέον ημέρα προστίθεται στο τέλος του Φεβρουαρίου, ο οποίος αποκτά 29 ημέρες αντί για 28.
Η συγκεκριμένη ημερολογιακή διόρθωση είναι απαραίτητη, ώστε το ημερολόγιο να παραμένει ευθυγραμμισμένο με την αστρονομική διάρκεια του έτους. Χωρίς αυτήν, η απόκλιση θα συσσωρευόταν με την πάροδο του χρόνου, με αποτέλεσμα οι εποχές να μετατοπίζονται σταδιακά σε σχέση με τους ημερολογιακούς μήνες.
Στη λαϊκή παράδοση, ωστόσο, τα δίσεκτα έτη συνδέθηκαν με την κακοτυχία και την εμφάνιση μεγάλων συμφορών. Η αντίληψη αυτή αποδίδεται σε παλαιότερες ρωμαϊκές δοξασίες, σύμφωνα με τις οποίες ο Φεβρουάριος ήταν ο μήνας των νεκρών και των καθαρμών.
Κατά συνέπεια, θεωρούνταν ακατάλληλη περίοδος για την έναρξη εργασιών που είχαν μακροχρόνιο ορίζοντα, όπως η φύτευση αμπελιών, η θεμελίωση κατοικιών και η τέλεση γάμων.
Η πεποίθηση ότι τα δίσεκτα έτη προμηνύουν πολέμους, λιμούς και μεγάλες φυσικές καταστροφές διατηρήθηκε σε διάφορες λαϊκές παραδόσεις και αποτυπώθηκε ακόμη και στη δημοτική ποίηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το δημοτικό τραγούδι «Του νεκρού αδελφού», στο οποίο αναφέρονται οι στίχοι:
«Κι εμπήκε χρόνος δίσεκτος και μήνες οργισμένοι
κι’ έπεσε το θανατικό, κι οι εννιά αδερφοί πεθάναν».
Γιατί σε άλλες χώρες θεωρούν γρουσούζικη την Παρασκευή και 13
Σε αντίθεση με την ελληνική και την ισπανόφωνη παράδοση, σε πολλές άλλες χώρες η ημέρα που έχει συνδεθεί με την κακοτυχία είναι η Παρασκευή και 13.
Η συγκεκριμένη προκατάληψη διαδόθηκε ευρέως στις αγγλόφωνες χώρες κατά τον 19ο αιώνα και ενισχύθηκε σημαντικά από τη δημοφιλή ταινία τρόμου «Παρασκευή και 13», που κυκλοφόρησε το 1980.
Ωστόσο, η φήμη της συγκεκριμένης ημερομηνίας συνδέθηκε και με διάφορες ιστορικές και θρησκευτικές αναφορές.
Η σύλληψη των Ναϊτών Ιπποτών
Ένα από τα γεγονότα που συνδέονται με την Παρασκευή και 13 είναι η επιχείρηση εναντίον του Τάγματος των Ναϊτών Ιπποτών, η οποία πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307, με εντολή του βασιλιά της Γαλλίας Φιλίππου Δ΄.
Οι συλλήψεις και οι διώξεις των μελών του τάγματος συνέβαλαν στη δημιουργία μεταγενέστερων αφηγήσεων που συνέδεσαν την ημερομηνία με δυσοίωνα γεγονότα.
Οι θρησκευτικές αναφορές της Μεγάλης Παρασκευής
Στη χριστιανική παράδοση, η Παρασκευή συνδέεται με τη Σταύρωση του Ιησού Χριστού. Παράλληλα, σε μεταγενέστερες λαϊκές αφηγήσεις αναφέρεται ότι η Εύα έδωσε στον Αδάμ τον απαγορευμένο καρπό ημέρα Παρασκευή, με αποτέλεσμα την έξωσή τους από τον Παράδεισο.
Άλλες παραδόσεις συνδέουν την ίδια ημέρα με τον Κατακλυσμό της Βίβλου. Οι αφηγήσεις αυτές ενίσχυσαν τους αρνητικούς συμβολισμούς της Παρασκευής, χωρίς να τεκμηριώνουν ιστορικά ότι η συγκεκριμένη ημέρα συνδέεται με περισσότερα ατυχή γεγονότα.
Ο ιός υπολογιστών «Friday 13th»
Η φήμη της Παρασκευής και 13 πέρασε ακόμη και στον χώρο της πληροφορικής. Το 1988 εμφανίστηκε στο Ισραήλ ένας ιός υπολογιστών γνωστός ως «Friday 13th», ο οποίος είχε προγραμματιστεί να ενεργοποιείται όταν το ημερολόγιο έδειχνε Παρασκευή και 13.
Η ενεργοποίησή του μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στη λειτουργία των υπολογιστών, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο τη σύνδεση της συγκεκριμένης ημερομηνίας με δυσάρεστα γεγονότα στη σύγχρονη κουλτούρα.
Τρίτη και 13: Παράδοση, ιστορία και δεισιδαιμονίες
Η φήμη της Τρίτης και 13 ως γρουσούζικης ημέρας δεν προέρχεται από μία και μοναδική αιτία. Αντίθετα, διαμορφώθηκε μέσα από ένα σύνολο ιστορικών αναφορών, θρησκευτικών συμβολισμών, αστρολογικών αντιλήψεων και λαϊκών παραδόσεων.
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης, η ιδιαίτερη θέση του αριθμού 13 σε διάφορες θρησκευτικές και πολιτισμικές παραδόσεις, αλλά και οι παλαιότερες αντιλήψεις για τα ημερολόγια συνέβαλαν στη διατήρηση της συγκεκριμένης προκατάληψης.
Παρότι η δεισιδαιμονία παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα, δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η Τρίτη και 13 είναι πράγματι πιο άτυχη από οποιαδήποτε άλλη ημέρα του χρόνου.
Πηγή