Η μακροχρόνια χρήση ορισμένων κοινών φαρμάκων μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία του εγκεφάλου, προκαλώντας σοβαρές μορφές άνοιας. Ειδικότερα, έρευνες δείχνουν ότι φάρμακα με αντιχολινεργική δράση ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά τη μνήμη και τις γνωστικές λειτουργίες, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένα άτομα. Στο παρακάτω άρθρο, εξετά
Οκτώ χάπια που η μακροχρόνια χρήση τους μπορεί να προκαλέσει σοβαρή άνοια
Ορισμένα φάρμακα που χρησιμοποιούνται ευρέως για την αντιμετώπιση καθημερινών προβλημάτων υγείας μπορεί να επηρεάσουν τη μνήμη και τη γνωστική λειτουργία, ιδιαίτερα όταν λαμβάνονται για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Το θέμα έχει απασχολήσει αρκετές επιστημονικές μελέτες, με τα ισχυρότερα δεδομένα να αφορούν φάρμακα με αντιχολινεργική δράση. Έρευνα που δημοσιεύθηκε στο JAMA Internal Medicine σε περισσότερους από 284.000 ανθρώπους ηλικίας άνω των 55 ετών διαπίστωσε συσχέτιση ανάμεσα στην υψηλή σωρευτική έκθεση σε συγκεκριμένα αντιχολινεργικά φάρμακα και στον αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όποιος λαμβάνει ένα από τα συγκεκριμένα φάρμακα θα εμφανίσει άνοια. Η σχέση μεταξύ φαρμάκων και γνωστικής υγείας είναι σύνθετη και εξαρτάται από την ουσία, τη δόση, τη διάρκεια της θεραπείας, την ηλικία και τη γενικότερη κατάσταση της υγείας.
1. Αντιχολινεργικά φάρμακα
Τα αντιχολινεργικά αποτελούν μία μεγάλη κατηγορία φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για διαφορετικές παθήσεις, μεταξύ άλλων για προβλήματα της ουροδόχου κύστης, αλλεργίες, κατάθλιψη και ορισμένες νευρολογικές παθήσεις.
Η δράση τους σχετίζεται με την αναστολή της ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή που έχει σημαντικό ρόλο στη μνήμη και στη μάθηση.
Μελέτες έχουν συνδέσει την παρατεταμένη χρήση ισχυρών αντιχολινεργικών με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας, κυρίως σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Μάλιστα, μεγάλη μελέτη στο JAMA Internal Medicine διαπίστωσε ότι η υψηλότερη σωρευτική έκθεση σε ισχυρά αντιχολινεργικά συνδεόταν με μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης άνοιας.
2. Κορτικοστεροειδή
Τα κορτικοστεροειδή χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση φλεγμονωδών και αυτοάνοσων παθήσεων.
Η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να συνοδεύεται από διάφορες ανεπιθύμητες ενέργειες, ενώ σε ορισμένους ασθενείς έχουν αναφερθεί μεταβολές στη διάθεση, σύγχυση και άλλα νευροψυχιατρικά συμπτώματα.
Γι’ αυτό η μακροχρόνια θεραπεία με κορτικοστεροειδή χρειάζεται ιατρική παρακολούθηση και τακτική επανεκτίμηση της ανάγκης συνέχισής της.
3. Βενζοδιαζεπίνες
Οι βενζοδιαζεπίνες χρησιμοποιούνται κυρίως για την αντιμετώπιση του άγχους και της αϋπνίας.
Η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, την προσοχή και την εγρήγορση, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους.
Το κατά πόσο η μακροχρόνια λήψη τους αυξάνει άμεσα τον κίνδυνο άνοιας παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να διακόπτονται απότομα, αλλά οποιαδήποτε αλλαγή στη θεραπεία πρέπει να γίνεται σε συνεννόηση με γιατρό.
4. Αμφεταμίνες
Ορισμένα φάρμακα που ανήκουν στην κατηγορία των διεγερτικών χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, για την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ.
Μπορούν να επηρεάσουν το κεντρικό νευρικό σύστημα και, όταν χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική παρακολούθηση ή σε διαφορετικές δόσεις από τις προβλεπόμενες, να προκαλέσουν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η σχέση τους με μακροχρόνια γνωστική έκπτωση και άνοια δεν είναι αντίστοιχα τεκμηριωμένη με εκείνη των ισχυρών αντιχολινεργικών και δεν θα πρέπει να παρουσιάζεται ως δεδομένη.
5. Αντιισταμινικά πρώτης γενιάς
Ορισμένα παλαιότερης γενιάς αντιισταμινικά, όπως η διφαινυδραμίνη, έχουν αντιχολινεργικές ιδιότητες.
Αυτό σημαίνει ότι, εκτός από την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων αλλεργίας, μπορούν να προκαλέσουν υπνηλία, σύγχυση και προβλήματα στη συγκέντρωση, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους.
Η χρόνια έκθεση σε ισχυρά αντιχολινεργικά φάρμακα έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε μεγάλες μελέτες.
6. Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά
Τα τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων μορφών κατάθλιψης, αλλά και σε ορισμένες περιπτώσεις χρόνιου πόνου.
Ορισμένα από αυτά διαθέτουν ισχυρή αντιχολινεργική δράση, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες επιδράσεις στη μνήμη και στη γνωστική λειτουργία.
Η μεγάλη μελέτη του JAMA Internal Medicine βρήκε συσχέτιση μεταξύ της υψηλής σωρευτικής χρήσης αντιχολινεργικών αντικαταθλιπτικών και αυξημένου κινδύνου άνοιας.
7. Φάρμακα για προβλήματα της ουροδόχου κύστης
Ορισμένα αντιμουσκαρινικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση της υπερδραστήριας ουροδόχου κύστης.
Πρόκειται για μία ακόμη κατηγορία με αντιχολινεργική δράση. Σε μεγάλη μελέτη, η υψηλή σωρευτική χρήση αντιμουσκαρινικών φαρμάκων για την ουροδόχο κύστη συσχετίστηκε με αυξημένο κίνδυνο άνοιας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες θεραπείες πρέπει να διακόπτονται χωρίς ιατρική συμβουλή. Ο γιατρός μπορεί να αξιολογήσει αν υπάρχει καταλληλότερη εναλλακτική θεραπεία, ανάλογα με την περίπτωση.
8. Ορισμένα αντιπαρκινσονικά φάρμακα
Κάποια φάρμακα που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση συμπτωμάτων της νόσου του Πάρκινσον διαθέτουν επίσης αντιχολινεργικές ιδιότητες.
Η ίδια μεγάλη μελέτη σε ηλικιωμένους διαπίστωσε συσχέτιση μεταξύ υψηλής σωρευτικής έκθεσης σε αντιπαρκινσονικά αντιχολινεργικά και αυξημένου κινδύνου άνοιας.
Η επιλογή της κατάλληλης θεραπείας, ωστόσο, πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, καθώς η διακοπή ή η αλλαγή φαρμάκων για νευρολογικές παθήσεις χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη.
Τι δείχνουν συνολικά οι έρευνες
Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν σημαίνουν ότι συγκεκριμένα φάρμακα «προκαλούν» άνοια σε όλους όσοι τα λαμβάνουν.
Αυτό που έχει τεκμηριωθεί πιο ξεκάθαρα είναι η συσχέτιση της μακροχρόνιας και υψηλής έκθεσης σε ισχυρά αντιχολινεργικά φάρμακα με αυξημένο κίνδυνο άνοιας, ιδιαίτερα στους μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους.
Μία μελέτη σε 3.434 άτομα ηλικίας 65 ετών και άνω είχε επίσης διαπιστώσει σχέση μεταξύ της υψηλότερης σωρευτικής χρήσης ισχυρών αντιχολινεργικών και του κινδύνου εμφάνισης άνοιας.
Παράλληλα, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου τα ίδια φάρμακα είναι απαραίτητα για την αντιμετώπιση σοβαρών παθήσεων. Επομένως, το ζητούμενο δεν είναι η αυθαίρετη διακοπή μιας θεραπείας, αλλά η συζήτηση με τον θεράποντα γιατρό σχετικά με τη δόση, τη διάρκεια και πιθανές εναλλακτικές επιλογές.
Όποιος λαμβάνει φάρμακα για μεγάλο χρονικό διάστημα και ανησυχεί για πιθανές επιδράσεις στη μνήμη ή στη γνωστική λειτουργία, θα πρέπει να απευθυνθεί στον γιατρό ή τον φαρμακοποιό του και να μην αλλάξει μόνος του τη θεραπεία.
Πηγή