Ποιο πρόσωπο απεικονίζεται στην εμβληματική κεφαλή του Πολυτεχνείου

November 16, 2026

Η κεφαλή του Πολυτεχνείου αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά σύμβολα της αντίστασης κατά της δικτατορίας και της αναζήτησης της δημοκρατίας στην Ελλάδα. Αν και πολλοί πιστεύουν ότι αναπαριστά κάποιον από τους φοιτητές που θυσιάστηκαν κατά την εξέγερση του 1973, η πραγματικότητα αποκαλύπτει μια διαφορετική ιστορία, συνδέοντας το γλυπτό με μια σημαντική προσωπικότητα της ελληνικής ιστορίας. Η αποκ


Ποιο πρόσωπο απεικονίζεται στην εμβληματική κεφαλή του Πολυτεχνείου


Διαφ.

Η επιβλητική κεφαλή που βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του ιστορικού κτιρίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου έχει συνδεθεί άρρηκτα με την επέτειο της εξέγερσης του 1973. Πολλοί θεωρούν ότι απεικονίζει κάποιον από τους φοιτητές που έχασαν τη ζωή τους εκείνες τις ημέρες. Ωστόσο, η πραγματική ιστορία του γλυπτού είναι διαφορετική, καθώς το πρόσωπο που αναπαριστά είναι ένας σημαντικός Έλληνας ιστορικός.

Κάθε χρόνο, με αφορμή την επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, χιλιάδες άνθρωποι επισκέπτονται τον χώρο για να τιμήσουν όσους αντιστάθηκαν στη δικτατορία. Λουλούδια, στεφάνια και παιδικές ζωγραφιές τοποθετούνται γύρω από τη χαρακτηριστική κεφαλή, η οποία έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της συλλογικής μνήμης.

Διαφ.

Παρά τη στενή σύνδεσή της με την εξέγερση, το γλυπτό δεν δημιουργήθηκε ως αναπαράσταση κάποιου νεκρού φοιτητή ούτε έχει άμεση σχέση με τα γεγονότα του Νοεμβρίου του 1973. Με την πάροδο των χρόνων, ωστόσο, ταυτίστηκε με τον αγώνα των φοιτητών απέναντι στην καταπίεση και τα αυταρχικά καθεστώτα.

Ποιο πρόσωπο απεικονίζει η κεφαλή του Πολυτεχνείου

Διαφ.

Το έργο αποτελεί δημιουργία του γλύπτη Μέμου Μακρή, ο οποίος είχε αναπτύξει σημαντική δράση στην Εθνική Αντίσταση κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής.

Η μορφή που ενέπνευσε το γλυπτό είναι ο καθηγητής και ιστορικός Νίκος Σβορώνος, μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της ελληνικής ιστοριογραφίας.

Ο Μακρής είχε φιλοτεχνήσει την κεφαλή έχοντας ως πρότυπο τον Σβορώνο, ενώ το έργο συνδέθηκε αργότερα με το Πολυτεχνείο και τη μνήμη της εξέγερσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 1964 το ελληνικό κράτος είχε αφαιρέσει την ελληνική υπηκοότητα από τον γλύπτη, παρά τη συμμετοχή του στην Αντίσταση και την καλλιτεχνική του προσφορά.

Ποιος ήταν ο ιστορικός Νίκος Σβορώνος

Ο Νίκος Σβορώνος γεννήθηκε στη Λευκάδα το 1911 και πέθανε το 1989. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια ανέπτυξε σημαντική αντιστασιακή δράση.

Το 1943 εντάχθηκε στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), ενώ συμμετείχε και στην έκδοση του παράνομου περιοδικού «Πρωτοπόροι». Αργότερα εντάχθηκε στον Ελληνικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό (ΕΛΑΣ), αναλαμβάνοντας καθήκοντα στρατιωτικού διοικητή στην περιοχή Βύρωνα – Καισαριανής.

Μετά τη Μεταπολίτευση επέστρεψε στην ακαδημαϊκή δραστηριότητα, διδάσκοντας στα Πανεπιστήμια Θεσσαλονίκης και Κρήτης. Παράλληλα, συμμετείχε στη διοικούσα επιτροπή του Πανεπιστημίου Κρήτης και ανέλαβε τη θέση του διευθυντή ερευνών στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

Η προσφορά του αναγνωρίστηκε και από την πανεπιστημιακή κοινότητα, καθώς αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1976 και του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1977.

Η φιλοσοφία του Σβορώνου για την ιστορία και τον ελληνισμό

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι απόψεις του Νίκου Σβορώνου για την ιστορική πορεία του ελληνικού κόσμου, όπως τις ανέπτυξε σε συνέντευξή του στο Αρχείο της ΕΡΤ το 1985.

Ο ιστορικός υποστήριζε ότι η ιστορία δεν αποτελεί μια στατική αλληλουχία γεγονότων. Αντίθετα, διαμορφώνεται μέσα από συνεχείς αλλαγές, στις οποίες αλληλεπιδρούν οικονομικοί, κοινωνικοί και πνευματικοί παράγοντες.

Παράλληλα, έδινε ιδιαίτερη σημασία στην κριτική προσέγγιση των ιστορικών πηγών. Όπως υπογράμμιζε, τα ιστορικά τεκμήρια δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως δεδομένα που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση, αλλά να εξετάζονται και να ερμηνεύονται με προσοχή.

Μία ακόμη βασική θέση του αφορούσε τη συνέχεια του ελληνισμού. Κατά την προσέγγισή του, η ιστορική του εξέλιξη δεν ακολουθεί μια ευθεία και αμετάβλητη πορεία, αλλά προκύπτει μέσα από διαρκείς προσαρμογές και μετασχηματισμούς.

Η προσέγγισή του για την Επανάσταση του 1821 και τη νεότερη Ελλάδα

Στη συνέχεια της συνέντευξης, ο Σβορώνος αναφέρθηκε στη νεότερη ελληνική ιστορία, εξετάζοντας την περίοδο από την οθωμανική κυριαρχία μέχρι και τον 20ό αιώνα.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον ρόλο των κοινωνικών ομάδων κατά την Επανάσταση του 1821, επισημαίνοντας ότι η δημιουργία του ελληνικού κράτους ήταν αποτέλεσμα σύνθετων διεργασιών. Σε αυτές συνέβαλαν τόσο οι εσωτερικές κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις όσο και οι διεθνείς πιέσεις.

Επιπλέον, αναγνώριζε τη σημαντική επιρροή που άσκησαν οι Μεγάλες Δυνάμεις στην πολιτική και οικονομική διαμόρφωση της χώρας. Ωστόσο, δεν παρέβλεπε τη συμβολή των ίδιων των κοινωνικών δυνάμεων και των διεκδικήσεων στο εσωτερικό της Ελλάδας.

Κλείνοντας τη συζήτησή του, στάθηκε ιδιαίτερα στον ρόλο της ιστορικής εκπαίδευσης. Υποστήριζε ότι η ιστορία δεν πρέπει να διδάσκεται ως μια αδιαμφισβήτητη εθνική αφήγηση, αλλά ως μέσο κατανόησης της πραγματικότητας και καλλιέργειας της κριτικής σκέψης στους πολίτες.


Πηγή